περί Οδύσσειας και Νόστου - η Ανθρωπότητα επιστρέφει στις Πανανθρώπινες Αξίες

Εμένα λοιπόν μου αρέσει πολύ που γυρίστηκε αυτο το φιλμ, Η ΟΔΥΣΣΕΙΑ, και δεν με ενδιαφέρει καθόλου ποιος το γύρισε ούτε ποιοι ηθοποιοί παίζουν, ούτε κι αν το σενάριο ακολουθεί πιστά το έπος του Ομήρου. Θα ρωτήσεις τώρα «και γιατί σου αρέσει και μάλιστα πολύ;» και σου απαντάω αμέσως:

Επειδή σκέφτομαι ότι, με το τζέρτζελο που έγινε και συνεχίζει να γίνεται, σχετικά με τον σκηνοθέτη και τις επιλογές του -αν είναι ή όχι καλό π.χ. που οι ηθοποιοί ανήκουν σε διάφορες ράτσες, κλπ- ωφελείται η Ελλάδα. Αναδεικνύεται το μεγαλειώδες παρελθόν της, ο σημαντικός της πολιτισμός. Ως εκ τούτου, εμείς οι Ελληνες πολίτες κερδίζουμε πόντους στη διεθνή σκακιέρα. Ετσι δεν είναι;

Και αν μονάχα το 1% όσων παρακολουθήσουν το έργο στα σινεμά όλου του κόσμου, αν μονο το 1% ενδιαφερθεί να μάθει κάτι παραπάνω για την Ελλάδα, τον τόπο Ελλάδα, την Ιστορία Ελλάδα, τη λογοτεχνία Ελλάδα, το θέατρο Ελλάδα, ποιος ωφελείται κυρίως; η Ελλάδα ωφελείται φυσικά.

Διάβασα πολλά κείμενα που αναλύουν το έργο κατακρίνοντάς το, απο ανθρώπους που ΔΕΝ το έχουνε δει!! ελάχιστα είναι τα κείμενα όσων το είδαν (για την ακριβεια μονο ένα!) και αυτο εκφράζει θετική άποψη. Για το φιλμ και για τη μουσική επένδυση.

Πέρα από όλ' αυτά, εμένα μου αρέσει και κάτι σημαντικό που αναφέρθηκε. Οτι ο Νόλαν, ο σκηνοθέτης, εστιάζει κυρίως στον Νόστο. Η νοσταλγία του Οδυσσέα κυριαρχεί, συμφωνούν μεταξύ τους οι αναλυτές.

Νόστος = επιστροφή στην πατρίδα.

Αναρωτιέμαι μήπως υπάρχει κάτι σημαντικότερο απο αυτό και λέω πως δεν υπάρχει. Κι αν απλωθεί λιγουλάκι το νόημα, κι αν ο Οδυσσέας πάρει τη θέση ολόκληρης της Ανθρωπότητας, κι αν Πατρίδα γίνουν οι αξίες του ανθρώπου απο τις οποίες έχει εξοβελιστεί η ανθρωπότητα, πώς θα ερμηνευτεί τότε ο Νόστος;

Γιατί η Ανθρωπότητα -με τη μορφή του Οδυσσέα- απομακρύνθηκε από τις Πανανθρώπινες Αξίες, πολέμησε, ταξίδεψε σε σκοτεινά νερά παλεύοντας με τέρατα που η ίδια δημιούργησε, αναζητώντας περιπέτειες και δόξα, πράγματα που κάποιες φορές ικανοποίησαν και άλλες (τις περισσότερες) δεν γεμίσανε την ψυχή της.

Καιρός δεν είναι να νοσταλγήσει την προέλευσή της και να επιστρέψει στον τόπο της; Αυτό κάνει λοιπόν ο σκηνοθέτης, παραποιώντας, όπως λένε εκείνοι που δεν είδανε το φιλμ(!) το κείμενο του Ομήρου, που καθώς λέγεται ήτανε πολλοί  τραγουδιστάδες που το έγραφαν για μερικούς αιώνες και που μπορεί να ήτανε όλοι τους τυφλοί, επειδή, όπως λένε μερικοί "όμηρος"=ο μη ορών=αυτος που δεν βλέπει. Ενας τυφλός, άλλωστε τι μπορεί να κάνει για να ζήσει; Μπορεί να τραγουδάει αυτό που βλέπει μέσα του, άλλοτε διδάσκοντας κι άλλοτε διασκεδάζοντας τους συνανθρώπους του κι έτσι να κερδίζει το ψωμί του.

Η Ανθρωπότητα λοιπόν, μέσω της ελεύθερης απόδοσης του κειμένου σε εικόνες που δεν μοιάζουνε καθόλου με περασμένες ανάλογες προσπαθειες, προσπαθεί ασθμαίνοντας να επιστρέψει στις πρωταρχικές γλυκειές ανθρώπινες αξίες. Ο Οδυσσέας, γερασμένος κι αποκαμωμένος αποφασίζει να επιστρέψει στην Πατρίδα του. Ο Οδυσσέας επιστρέφει στην πιστή του Πηνελόπη που τον περιμένει. Στο ίδιο μέρος. Στην Ιθάκη.

Η Ανθρωπότητα επιστρέφει στην Αγάπη, στην Ειρήνη, στην Ανθρωπιά. Αξίες που πιστές τον περιμένουν. Στην Ιθάκη κι αυτές.
-----------------------
Κι αν δεν βουλιάξει η χώρα μας από ταξιδιώτες που θέλουν να την γνωρίσουν, να μου τρυπήσεις τη μύτη!! Ιθάκη, εσύ κυρίως, φυλάξου.

Και δεν είναι μονάχα που θα γεμίσει η χώρα τουρίστες, θα μάθει ο κόσμος πού βρίσκεται αυτη η κουτσουλιά στο χάρτη, από τι κινδυνεύει, ποιος την απειλεί, τι προβλήματα έχουν οι Ελληνες, τι τους απασχολεί. Θα μάθουν τη μουσική μας, θα γνωρίσουν τα βουνά και τα λαγκάδια της χώρας, θα περπατήσουν, θα κολυμπήσουν. Θα διαβάσουν, θα γευτούν. Θα ευχαριστηθούν.

οι Ελληνες ανακάλυψαν το θάνατο, ο κ. Γιάλομ «εκόμισεν γλαύκα εις Αθήνας»!

Στην καρδιά των ποιημάτων, ιδίως της Ιλιάδας, υπάρχει η εμπειρία αυτού του αναπόφευκτου δεδομένου που είναι ο θάνατος. Και το δεδομένο αυτό το βρίσκουμε εκεί χωρίς συμβιβασμούς, χωρίς ψευδαισθήσεις, χωρίς ωραιοποίηση. Λέει ο Αχιλλέας στη ραψωδία Ι (στίχοι 400-409): τίποτα δεν αξίζει για μένα όσο η ζωή, τίποτα δεν είναι ψυχής αντάξιον. Και προσθέτει: μπορούμε να αποκτήσουμε βόδια και παχουλά αρνιά, να αγοράσουμε τρίποδες και άλογα, η ζωή όμως του ανθρώπου δεν γυρίζει πίσω έτσι και ξεφύγει από την άκρη των δοντιών του. Γνωρίζετε επίσης στην Οδύσσεια την περίφημη συνάντηση μεταξύ Οδυσσέα και Αχιλλέα στον Κάτω Κόσμο, όπου ο Οδυσσέας αναφέρεται στη δόξα του Αχιλλέα που, όπως όλοι οι νεκροί, είναι κι αυτός στον Αδη μια σκιά χωρίς νόον, χωρίς πνεύμα, ούτε αισθήσεις.
(...)
Και ο Αχιλλέας αποκρίνεται στον Οδυσσέα: «Μην προσπαθείς να μου γλυκάνεις το θάνατο, θα προτιμούσα να ήμουν ζωντανός, εργάτης μεροκαματιάρης ενός φτωχού αγρότη, παρά να βασιλεύω ανάμεσα στους νεκρούς».

Ιδού η αλήθεια της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα στα έπη: υπάρχει σίγουρα επιβίωση, η επιβίωση όμως αυτή είναι ακόμη πιο άθλια και από τον επίγειο βίο. Ακόμα πιο άθλια. αυτή είναι όλη κι όλη η υπόσχεση. Και θα μπορούσα στο σημείο αυτό να θυμίσω και να σχολιάσω κι άλλα χωρία, όπως τα λόγια του Αχιλλέα στον Λυκάονα στην Ιλιάδα, στη ραψωδία Φ, όταν τον ικετεύει να μην τον σκοτώσει με αντάλλαγμα υψηλά λύτρα. Ο Αχιλλέας του απαντά ουσιαστικά «Γιατί κλαις έτσι; Ο Πάτροκλος, που ήταν πολύ καλύτερος από σένα, είναι ήδη νεκρός. Και μένα που με βλέπεις έτσι, ωραίο και ψηλό, γιό θεάς, ε, λοιπόν, κι από μένα μια μέρα, την αυγή ή το σούρουπο ή ίσως μες στο καταμεσήμερο, ο Αρης θα πάρει όλη τη δύναμη από το κορμί και θα πεθάνω. Πέθανε λοιπόν και συ». Και τον σκοτώνει.

Αυτή η σύλληψη του θανάτου μπορεί να φανεί παράξενη μέσα στην ίδια της την κοινοτοπία. Διότι μπορείτε κάλλιστα να μου πείτε: μας ταλαιπωρείτε, αυτό είναι πασίγνωστο, κλπ. Το ξέρουν όχι μόνο ο Ομηρος και οι Ελληνες, αλλά και ο κόσμος ολόκληρος. Προφανώς πρόκειται για μέγα λάθος. Κανείς δεν το ξέρει. Η ανθρωπότητα σπαταλά το χρόνο της με ιστοριούλες για την αθανασία σε όλες της τις μορφές. Το βίαιο γεγονός, φυσικά, κρύβεται πάντοτε στη φαντασιακή θέσμιση όλων των κοινωνιών. Μπορούμε λοιπόν να θέσουμε το ερώτημα: από πού προέρχεται η ιδέα αυτή που συναντάμε στον Ομηρο; Προφανώς δεν προέρχεται από τους Αιγυπτίους, που είχαν έναν ολόκληρο κύκλο μετεμψυχώσεων και τα σχετικά, ούτε από τους Βαβυλωνίους, ούτε από τους Μυκηναίους. Απλούστατα, ανταποκρίνεται δίχως αμφιβολία στην πραγματικότητα. Είναι περίεργο κι όμως αληθινό: οι Ελληνες ανακάλυψαν το γεγονός ότι υπάρχει ένας τελειωτικός θάνατος, οριστικός θάνατος -τέλος θανάτοιο, επαναλαμβάνεται συνέχεια στην Ιλιάδα-, ότι δεν υπάρχει τίποτα άλλο να πούμε πάνω σ' αυτό, δεν είναι δυνατό να του δώσουμε άλλη σημασία, να τον μετουσιώσουμε και να τον ωραιοποιήσουμε.

-->> από το βιβλίο "Η ελληνική ιδιαιτερότητα - Από τον Ομηρο στον Ηράκλειτο - Σεμινάρια 1982-1983" του Κορνήλιου Καστοριάδη, εκδόσεις ΚΡΙΤΙΚΗ www.kritiki.gr
-->> ανέβασα αυτό το μικρούτσικο απόσπασμα στο τωρινό ποστ ως απάντηση σε όσους τρέξανε με μανία στο Μέγαρο να φωτιστούν περί θανάτου, κλπ, σπό τον αξιότιμο κ. Γιάλομ.
-->> περνάτε κι από κάνα βιβλιοπωλείο βρε παιδιά! ΑΜΑΝ